“Ik ben toch zoo verlangend om uwe vioolklanken weer eens te horen.” Nijmegen 28 augustus 1922.

Violiste Gabriella (Mili) Herman (1901-1991)

Pastel door Willy Sluiter 1922

Violiste Gabriella Henriette (Mili) Herman geb. op 07 juli 1901 te Szatmar in Hongarije was een zeer getalenteerd violiste. Al op jeugdige leeftijd blonk ze uit in haar vioolspel wat haar de naam “Het Wonderkind met de viool” opleverde . Jan Toorop was zeer geadoreerd van haar muzikale kwaliteiten. Ze was dan ook een graag geziene gast bij Toorop en Nolet maar ook bij de familie Deurvorst in Ulft. Ze verbleef net als Toorop ook veel in Domburg.

De muziekbeoefening was gebruikelijk in dit milieu, Toorop zelf speelde aardig op de piano en Nolet was een actief cellist. In het milieu van de Nijmeegse R.K. elite waaronder Van Heukelom, Terwindt en Weve werd de muziek in een societeit onder gebracht. Veel orkestleden waaronder Leon Bouwman, directeur van de Nijmeegse muziekschool, Jan Vel een Nijmeegs muziekleraar en beroepsmusicus en de uit Mook en Middelaar afkomstige Sebastiaan Ladner maakten hiervan deel uit. Een fraai groepsportret door Toorop gemaakt staat bekend als het “Strijkkwartet” uit 1911. Het repertoire van dit kwartet bevatte onder meer Haydn en Bach.

In 1926 trouwde Mili in Boedapest met Goswin Eduard Lups uit Velp en ging wonen op zijn kasteel Biljoen te Velp. Daar heeft ze tot op hoge leeftijd ,na het overlijden van haar echtgenoot in 1984 , vrij sober geleefd en gewoond tot ze in 1991 kwam te overlijden op haar geliefde landgoed.

Voorstudie door Jan Toorop 1921
Mili verkeerde veel in het kunstenaarsmilieu ze was een artistieke vrouw met een grote belangstelling voor de schilderkunst, getuige ook de vele portretten o.a. door Toorop, Sluiter en van der Hem . Niet zo verwonderlijk ze was een nicht van de bekende Hongaarse kunstschilder Maurice Goth uit Domburg!
Portret door Piet van der Hem
enigzins melancholisch weergegeven
Brief uit 1922 van Toorop op briefpapier van Nolet uit Nijmegen aan Mili Herman waarin hij zich verlangend uitspreekt om haar vioolklanken weer eens te horen. Of het alleen om haar muzikale kwaliteiten ging laat zich raden.
(met dank aan het RKD)

In 1920 maakte Toorop onderstaand portret van Mili. Het is in zwart krijt weergegeven met een oranjekleurig stadsgezicht. Deze achtergrond vertoont in sfeer verwantschap met zijn werken Adoratie Brugge-Goddelijke Liefdegang en Gebed voor een Kruisweg die Toorop respectievelijk in 1914 en 1916 vervaardigde. Aan de linkerzijde wordt de compositie afgesloten door een viertal langgerekte, harpspelende nonnen, terwijl rechts een schip onder een brug doorvaart op het moment dat een ruiter te paard het water oversteekt. Op basis van deze details is het onmogelijk deze voorstelling topografisch te duiden. Naar het zich laat aanzien kende Toorop middels deze elementen een symbolische betekenis aan het werk toe. Wat de aanleiding tot de vervaardiging van het portret was is niet bekend. Mili zelf heeft deze tekening in dit geval niet in bezit gehad.

Mili Hermans 1920
zwart krijt en potlood


Drie generaties Nolet door Jan Sluijters op doek gezet.

Jan Toorop introduceerde de schilder Jan Sluijters bij Anthony Nolet. Deze portretteerde in 1918 (31 mei) zijn vrouw Helene Nolet-Vonk de Both (1883-1967) en later in datzelfde jaar ook zijn jongste dochter Clementine Nolet (geb. Nijmegen 13 januari 1916) als twee jaar oud meisje met een fraaie,grote, strik in het haar. Nolet was een kunstverzamelaar, die in de huiskamer van zijn woning in Nijmegen aan de st. Annastraat 113 ondermeer omringd was door de twee later door Jan Sluijters geschilderde portretten van hemzelf als cellist (1920) en zijn oudste dochter, Cara Nolet (1908-1993), uit 1926. Na de Tweede Wereldoorlog maakte Anthony Nolet zijn kunstverzameling om financiele redenen te gelde, maar ook al in 1924 heeft hij om financiele redenen een deel van zijn Toorop-collectie geveild.

Interieur woonkamer echtpaar Nolet aan de st. Annastraat te Nijmegen

Anthony (Toon) onderhield een intensieve relatie met zijn zwager, Franciscus Bernardus Deurvorst (1857-1931) directeur van N.V. Ulftsche IJzergieterij en Emailleerfabriek Diepenbrock en Reigers te Ulft, die in 1927 ook door Jan Toorop treffend getekend is. De zwagers Nolet en Deurvorst zijn tijdens een van de vele bezoeken over en weer met hun beide echtgenoten te Ulft door Toorop prachtig uitgetekend.

Anthony Nolet als cellist in 1920
Clementine Nolet op 2 jarige leeftijd

Jan Toorop was benieuwd hoe bovenstaand portretje was uitgevallen en informeerde Nolet daarover middels zijn brief gedateerd 18 juni 1918. (zie onderstaand fragment)

Cara Nolet op 18 jarige leeftijd in 1926
Helene Nolet-Vonk de Both 1918
Margrietje Nolet dochter van Cees Nolet en kleindochter van echtpaar Nolet-Vonk de Both op 6 jarige leeftijd 1946


Jan Sluiter in zijn atelier met portret van Margrietje 1946

“zoo groots gezien en monumentaal van bouw” de Ulftse IJzergieter 1920

Exterieur IJzergieterij & Emailleerfabriek Diepenbrock & Reigers Ulft
exterieur IJzergieterij Diepenbrock & Reigers Ulft 1914
door J. Toorop tekening zwart en gekleurd krijt (19,7 x 48,6 cm
)
Interieur IJzergieterij Diepenbrock & Reigers omstreeks 1920

Schets ontwerp De IJzergieter

Lithografie Ulftse IJzergieter door Jan Toorop 1920


Toorop vervaardigde deze pasteltekening van de IJzergieter ( 1.50 cm x 88cm) in 1920. Hij staat op het punt het vloeibare ijzer in een vormkast te gieten. Het geldt dan ook als een prachtig voorbeeld van de verheffing van de Arbeider in de 20e eeuw.

Uit: Elsevier’s geill. Maandblad Juli 1921 door dr. G. Knuttel Wzn.
Expostie Jan Toorop bij Kleykamp in Den Haag

“Ook te zien de buitengewone tekening van de IJzergieter. Hier heeft hij het beste gegeven van wat wij van hem kennen. In de samenvattende weergave van het krachtige mannenlichaam en deze prachtige zuivere naaktfiguur is zo groots gezien en monumentaal van bouw, sterk van lijn, dat de zware bijna ornamentale omlijsting van architectonische motieven er absoluut niet mee in tegenstelling is en men ook niet gestoord wordt door de superbe maar decoratief opgevatte groep rennende ruiters langs de bovenrand of de rijzige gestyleerde biddende figuren in de rechts opgaande muur. Men doet misschien niet te vragen naar de zin, anders dan formeel, deze figuren ………. Men geniete slechts van de tekening zelf. Van den prachtige bouw en evenwichtige compositie.”

Toorop’s portret als waardering voor geleverde medische zorg aan Frans Deurvorst.

Afscheid Frans Deurvorst als directeur bij de DRU 1928
Het echtpaar verliet Villa Zeno in Ulft en vestigden zich in Den Haag

(zittend 3e van rechts Frans Deurvorst, zittend 3e van links J. R. Sassen)


Begin 1928 schreef Frans Deurvorst uit Den Haag zijn neef en tevens de bekend staande arts dr. med. Antonie Bennemann uit Ahlen (Duitsland) en bedankte hem voor meerdere behandelingen en consulten, hij beloofde hem een zelfportret te laten maken door Jan Toorop. Zijn neef moest het ook zien als een bewijs van hechte vriendschap en als tegenprestatie voor de geleverde medische zorg voor hemzelf en zijn zoon Eduard. Frans had namelijk een trombosebeen opgelopen en deze zag nogal opgezwollen hij vroeg zich of de elastische kous die hij om had niet te strak zat.

Frans Deurvorst had nu eindelijk ” Meister Toorop” bereid gevonden voor hem een klein aandenken “zu schaffen” in de vorm van een zelfportret. Waarschijnlijk is dit portret het laatste werk van Toorop geweest. Op de zijkant van zijn brief vermeld hij namelijk dat deze gisteren “ein Schlaganfal” had gekregen en geloofde dat Toorop niet meer lang te leven had.

Zijn neef heeft door omstandigheden echter nooit het originele werk van zijn portret gekregen, Deurvorst zond hem slechts een reproductie!

Antonie Bennemann en Frans Deurvorst moeders waren beide gelieerd aan de familie Reigers.

Met dank aan dhr. Friedrich Hercher voor de brief.

Johann Kerkmann 1912

Het portret ” en Profil” toont een ietwat benevelde en besnorde Johann Werkmann waarschijnlijk door Toorop gemaakt tijdens zijn relatiebezoek bij Frans Deurvorst in Villa Zeno te Ulft.

In 1912 maakte Jan Toorop dit portret van J. Kerkmann uit Ahlen (Duitsland). De gebroeders Johann en Heinrich Kerkmann waren gefortuneerde fabrikanten en bezaten de bekende Westfalische Stanz und Emaillierwerken A.G. in Ahlen. Frans Deurvorst trof in deze een bevriende zakenrelatie. De DRU in Ulft legde zich in die tijd ook meer toe in de bewerking (stanstechniek) van plaatijzer. Deze ontwikkeling en productie werd verkregen door de expertise van de broers. Enkele jaren later werden er vaklui vanuit Ahlen aangetrokken en kwam er een afdeling Stamperij/plaatwerkerij op de DRU.

Vroeg werk van Jan Toorop via marktplaats naar de Kunsthandel !!

In Februari dit jaar bood een particulier bovenstaand werk (aquarel) aan, vermoedelijk niet wetende dat het een echte aquarel was van Jan Toorop. De achterzijde liet een incompleet etiket zien van een lijstenmaker Nollee uit Den Haag . Deze was voorheen werkzaam zo rond het jaar 1869 bij de kunsthandel J.F. van Loenen, toen gevestigd aan het Noordeinde no.12. Het is een vroeg werk van Toorop mogelijk omstreeks 1884 gemaakt in Machelen (België) waar hij enkele jaren werkzaam was. De afmetingen zijn 58 x 78 cm. De signatuur rechtsonder is wat houterig dat duidt op zijn beginperiode. Uit deze tijd zijn meerdere werken van het boerenleven, o..a. interieurgezichten bekend. Het is een fraai stukje sociaalrealisme voorstellende een boer op de hooizolder. De constructie van de gebinten is goed weergegeven evenals de knoestige handen van de boer met zijn hooivork, ook de kat die lijkt te spelen met zijn vangst. De lichtinval vanuit de beneden gelegen stal contrasteert mooi met de rest van de compositie en maakt het tot een idyllisch tafereel.


Willy Sluiter, gentleman, dandy en Kunstenaar

Evenals Jan Toorop was de kunstenaar Willy Sluiter ook een graag geziene gast bij de Deurvorst en Noletfamilie in respectievelijk Ulft en Nijmegen. Bij de DRU legde hij veelal op zijn bekende karakteristieke wijze het zware werk van de ijzergieters vast en maakte ter plaatse in de gieterij bij de Coupoloven rake schetsen meestal in krijt en houtskool. Hij experimenteerde ook net als Toorop met emaille schilderingen. Tussen Nolet en Sluiter bestond een hechte en langdurige vriendschap. De RKD bezit een uitvoerige correspondentie tussen beide heren. Brieven van Willy Sluiter (1873-1949) aan Anthony Nolet (1867-1961) ” Amice-mijn wil vriendelijk zijn en zend me Wijn. ” RKD Bulletin 2008 nr. 1 pag. 57-60.

Briefkaart van Willy Sluiter aan Anthony Nolet 13 december 1911.

Uit de correspondentie van 1911 blijkt o.a. de moeilijke totstandkoming van de “Commissie Tentoonstelling Nijmegen 1912.” Deze commissie had tot doel een grote tentoonstelling te organiseren van levende meesters in Nijmegen. Sluiter was uitgenodigd om zitting te nemen in deze commissie met onder andere Jan Toorop, Frans Deurvorst en Anthony Nolet. Sluiter voelde echter weinig voor dit lidmaatschap, als reden voerde hij aan dat het hem aan tijd ontbrak en dat de afstand Laren-Nijmegen te groot was voor regelmatig overleg. Eind 1911 liet hij zich waarschijnlijk toch overhalen plaats te nemen in deze commissie, karikaturaal mooi afgebeeld in bovenstaande tekening.

Uit: De Tijd 23-02-1912.

Een fraai impressionistisch werk (Gouache) van mw. Nolet-Vonk de Both (schoonzus van Deurvorst) gedateerd 07-03-1947 behoorde tot een van zijn laatste opdrachten. Met als titel ” Winterdag in Scheveningen” voor de 80e verjaardag van Anthony Nolet.

Met dank aan Milene Nolet voor het beschikbaar stellen van onderstaande foto.

Helene Nolet-Vonk de Both (1883-1967)
IJzergieters aan het werk, vullen van de gietvormen met vloeibaar ijzer.
Ulft, September 1920.

TOOROP WILDE HET VUUR EN HET LICHT ZELF VANGEN EN LATEN BRANDEN ……..

KUNSTENAAR OF KUNSTAMBACHTSMAN
Jan Toorop was een veelzijdig kunstenaar, ook op gebied van de toegepaste kunst. Van zijn excursies in hout, metaalbewerking, glasschilderkunst, siersmeedwerk of emaillewerken is zelden iets geëxposeerd. Het verdween direct in particulier bezit. Dit is ook het geval met zijn emaillewerken. Een interessant artikel over dit laatste door J. Waterkamp is verschenen in het Gildeboek uit November 1937.
Frans Deurvorst 1916 (emaille op plaatijzer)
H.H. ANTONIUS VAN PADUA
Email champleve
Emaille op plaatijzer
Ulftse Cuyperskerk Petrus en Paulus
gebouwd in 1865

Foto omstreeks 1930 gemaakt vanaf de Oude IJssel.
De kerk is in 1959 gesloopt
Schaaltje “Fantasie” met a/d zijkanten krakelingen weergegeven


Uit: De Tijd 07-02-1914

Toorop’s Ulftse IJzergieters als dankbetuiging voor verzetswerk

In de collectie van het Nationaal Bevrijdingsmuseum in Groesbeek bevindt zich een lithografische reproductie van Toorop’s werk de IJzergieters uit 1920. Op de achterzijde beschreven “Als blijk van waardering voor het mooie werk van naastenliefde in de afgelopen maanden door U verricht, meende het H.A.R.K (hulpactie Rode kruis) comité d.m.v. St. Nicolaas U een klein aandenken, en wel een Toorop te moeten aanbieden, december 1945.

Het maakte deel uit van een schenking aan het museum als “Spullen van Mien van Wegen en Piet Peeters. ” Mien was voor de oorlog verloofd met Gerrit “Gert” Lambertus Spann. Hij overleed op 11 mei 1940 op de Grebbeberg. Daarna kreeg ze een relatie met Piet Peeters, hij werkte in Lobith bij de steenfabriek en woonde in Millingen. Daardoor kon hij de grens over reizen. Dit privilege gebruikte hij minstens 1 keer om Britten de rivier over te zetten (vliegtuigcrash ??) Daarvan zijn de dankbetuigingen. Het gezin Peeters had 2 zonen o.a. Piet en 9 dochters. Zij werden vanuit Millingen geëvacueerd naar Silvolde, Varsseveld en omstreken.

Met dank aan het Nationaal Bevrijdingsmuseum voor bovenstaande info.

In Bern werd op 15 juni 2006 het origineel van Toorop’s werk (zwart krijt, houtskool 75 x 61 cm) gedateerd en gesigneerd uit 1920 geveild.


Domburg, 2 Juli 1916. ” Het tjilpen der zeemeeuwen en het gloeiende smeltend,vloeiende ijzer van Ulft hebben mij er tot nu toe nog niet gebracht die Kruisweg te beginnen”.

image

Toorop in zijn atelier aan de Barbarossastraat te Nijmegen

1916

In juli 1916 schreef Toorop vanuit Domburg onderstaand aan zijn vriend Toon Nolet uit Nijmegen.

 

fullsizeoutput_3c5c

Apostel Bartolomeus, zwart en roodbruin krijt 93,5 x 89,5 cm

imageimage

Voorstudie uit 1916 :Statie I Jezus wordt ter dood veroordeeld en uitgeleverd.

imageimage

Oerse kerk st. Antoniusparochie

                              ULFT

Spirituele, allegorische tekening, voorstellend  de heuvel Golgotha met aan de linkerzijde de kruiziging in het midden de Cuyperskerk P & P kerk van Ulft en links de in 1914 gereed gekomen Antoniuskerk van Oer . Ook is de kerk van Varsselder en de Polse molen te ontwaren. De ogen triest en lijdzaam weergegeven, geflankeerd door tulpen en een sterrenhemel. Ook viermaal het monogram van Miek Janssen met als titel:  Witte Donderdag en Goede Vrijdag gesigneerd en geannoteerd 1914. In dat jaar waren er veelvuldige bezoekjes van Toorop vergezeld door Miek bij de familie Deurvorst in Ulft. Hij kon daar ook gedurende langere perioden ongestoord  werken aan zijn voorstudies voor de Oosterbeekse kruiswegstaties. Hoewel de compositie suggereert de lijdensweg van Christus uit te beelden, herken ik meer Toorop’s “Liefdeslijden”. Toorop inmiddels zesenvijftig jaar oud zat opgescheept met een slepend been en een tot op de draad versleten huwelijk. Miek was voor hem een groot gebaar van het leven. En zij, net vierentwintig, zwevend in een wolk van dromen, slingerde zich als een bloesemrank rond zijn stam en wijdde hem een deel van haar leven in een mengeling van dienstbaarheid, liefde, bezitseisen en adoratie. Toorop’s Muze is ze altijd gebleven.

zwart krijt 351×225 mm.             zwart krijt en pastel 665×785 mm

1914.                                                    1914.