Over Hennie Berendsen

Hennie Berendsen is Toorop liefhebber pur sang. Hij bezit een uitgebreide Toorop bibliotheek en collectie. Daarnaast is hij moderator bij JanToorop.com .

TOOROP WILDE HET VUUR EN HET LICHT ZELF VANGEN EN LATEN BRANDEN ……..

KUNSTENAAR OF KUNSTAMBACHTSMAN
Jan Toorop was een veelzijdig kunstenaar, ook op gebied van de toegepaste kunst. Van zijn excursies in hout, metaalbewerking, glasschilderkunst, siersmeedwerk of emaillewerken is zelden iets geëxposeerd. Het verdween direct in particulier bezit. Dit is ook het geval met zijn emaillewerken. Een interessant artikel over dit laatste door J. Waterkamp is verschenen in het Gildeboek uit November 1937.
Frans Deurvorst 1916 (emaille op plaatijzer)
H.H. ANTONIUS VAN PADUA
Email champleve
Emaille op plaatijzer
Ulftse Cuyperskerk Petrus en Paulus
gebouwd in 1865

Foto omstreeks 1930 gemaakt vanaf de Oude IJssel.
De kerk is in 1959 gesloopt
Schaaltje “Fantasie” met a/d zijkanten krakelingen weergegeven

Toorop’s Ulftse IJzergieters als dankbetuiging voor verzetswerk

In de collectie van het Nationaal Bevrijdingsmuseum in Groesbeek bevindt zich een lithografische reproductie van Toorop’s werk de IJzergieters uit 1920. Op de achterzijde beschreven “Als blijk van waardering voor het mooie werk van naastenliefde in de afgelopen maanden door U verricht, meende het H.A.R.K (hulpactie Rode kruis) comité d.m.v. St. Nicolaas U een klein aandenken, en wel een Toorop te moeten aanbieden, december 1945.

Het maakte deel uit van een schenking aan het museum als “Spullen van Mien van Wegen en Piet Peeters. ” Mien was voor de oorlog verloofd met Gerrit “Gert” Lambertus Spann. Hij overleed op 11 mei 1940 op de Grebbeberg. Daarna kreeg ze een relatie met Piet Peeters, hij werkte in Lobith bij de steenfabriek en woonde in Millingen. Daardoor kon hij de grens over reizen. Dit privilege gebruikte hij minstens 1 keer om Britten de rivier over te zetten (vliegtuigcrash ??) Daarvan zijn de dankbetuigingen. Het gezin Peeters had 2 zonen o.a. Piet en 9 dochters. Zij werden vanuit Millingen geëvacueerd naar Silvolde, Varsseveld en omstreken.

Met dank aan het Nationaal Bevrijdingsmuseum voor bovenstaande info.

In Bern werd op 15 juni 2006 het origineel van Toorop’s werk (zwart krijt, houtskool 75 x 61 cm) gedateerd en gesigneerd uit 1920 geveild.


Domburg, 2 Juli 1916. ” Het tjilpen der zeemeeuwen en het gloeiende smeltend,vloeiende ijzer van Ulft hebben mij er tot nu toe nog niet gebracht die Kruisweg te beginnen”.

image

Toorop in zijn atelier aan de Barbarossastraat te Nijmegen

1916

In juli 1916 schreef Toorop vanuit Domburg onderstaand aan zijn vriend Toon Nolet uit Nijmegen.

 

fullsizeoutput_3c5c

Apostel Bartolomeus, zwart en roodbruin krijt 93,5 x 89,5 cm

imageimage

Voorstudie uit 1916 :Statie I Jezus wordt ter dood veroordeeld en uitgeleverd.

imageimage

Oerse kerk st. Antoniusparochie

                              ULFT

Spirituele, allegorische tekening, voorstellend  de heuvel Golgotha met aan de linkerzijde de kruiziging in het midden de Cuyperskerk P & P kerk van Ulft en links de in 1914 gereed gekomen Antoniuskerk van Oer . Ook is de kerk van Varsselder en de Polse molen te ontwaren. De ogen triest en lijdzaam weergegeven, geflankeerd door tulpen en een sterrenhemel. Ook viermaal het monogram van Miek Janssen met als titel:  Witte Donderdag en Goede Vrijdag gesigneerd en geannoteerd 1914. In dat jaar waren er veelvuldige bezoekjes van Toorop vergezeld door Miek bij de familie Deurvorst in Ulft. Hij kon daar ook gedurende langere perioden ongestoord  werken aan zijn voorstudies voor de Oosterbeekse kruiswegstaties. Hoewel de compositie suggereert de lijdensweg van Christus uit te beelden, herken ik meer Toorop’s “Liefdeslijden”. Toorop inmiddels zesenvijftig jaar oud zat opgescheept met een slepend been en een tot op de draad versleten huwelijk. Miek was voor hem een groot gebaar van het leven. En zij, net vierentwintig, zwevend in een wolk van dromen, slingerde zich als een bloesemrank rond zijn stam en wijdde hem een deel van haar leven in een mengeling van dienstbaarheid, liefde, bezitseisen en adoratie. Toorop’s Muze is ze altijd gebleven.

zwart krijt 351×225 mm.             zwart krijt en pastel 665×785 mm

1914.                                                    1914.

Landschap met riviertje en gezicht op Etten 1912

Afbeelding gemaakt vanaf Terborg aan de Oude IJssel richting Etten.


Gedurende Toorop’s Nijmeegse periode bezocht hij geregeld de families Deurvorst in Ulft maar ook in Terborg. In deze omgeving maakte hij ook diverse aquarel werken ‘en plein air’ van het Achterhoekse landschap. In de 70er-en 80er jaren kwamen deze veelal kleine werken in de verkoop middels diverse veilingen. Van de veilingnrs. 28 en 31 zijn helaas geen afbeeldingen bekend. Met dank aan dhr. Bodewes voor zijn research Een zoektocht naar Jan Toorop.

Dubbelportret Jacqueline Deurvorst-Vonk de Both en Marcel Deurvorst Ulft 1910

imageimage

In 1910 maakte Toorop het fraaie portret van Jacqueline Deurvorst-Vonk de Both met haar zoontje Marcel Deurvorst. Zwart krijt en pastel (430 mm x 340 mm) Het dubbelportret toont moeder en kind in poseerhouding in de tuin van Villa Zeno te Ulft.  De tekening bevat een opmerkelijke combinatie van beeltenissen, zowel en profil als en face. Door de lange blonde lokken van het kind lijkt het bijna of we met een meisje te maken hebben, maar het matrozenpakje verraadt anders. De wens om een dochtertje bleef bij Jacqueline echter onvervuld.

image

In 1902 was haar enig dochtertje Elske , acht maanden oud, overleden. Jacqueline lijkt diep in gedachten verzonken terwijl zij een roos in haar hand houdt dat op een liefdevolle symbiose met haar zoontje duidt. Toorop gebruikte de roos veelvuldig als bloeiend symbool in zijn werken dat in zijn visie de liefde, het leven en de dood moest uitbeelden. Op de afbeelding gaat het om de toen ongeveer vijfjarige Marcel Deurvorst ( 1905-1989) bijgenaamd “Tin”, de jongste van de vijf zonen van Jacqueline en Frans Deurvorst. Het werk werd op talloze exposities tentoongesteld en het geldt als een van de meesterwerken in zijn portretkunst.

imageTentoonstelling van Kunstwerken van Toorop in 1914 in de kunstzaal Theo Neuhuys te Den Haag uit : de Prins Februari 1914.

imageimage

Uit: Rotterdamsch Nieuwsblad 15-03-1930

Van de afbeelding werden zelfs briefkaarten uitgegeven, weliswaar zonder “en Profil “van Jacqueline. De importantie van dit werk werd ook nog eens benadrukt in het herdenkingsnummer ter ere van Jan Toorop in 1930 uitgegeven door de Fa. Vorst & Tas te Amsterdam.

image

Familie Deurvorst omstreeks 1910 na een tennispartij , zoontje Marcel wederom getooid in een matrozenpakje !!

1916 Christuskop gegoten bij de DRU te Ulft ?

imageimage

Jan Toorop en de IJzergieterij annex Emailleerfabriek DRU te Ulft omstreeks 1916

imageimage

Christuskop 1916 Isografie door Willem van Meurs naar een tekening uit 1912

imageimage

Art Deco Gietijzeren Christuskop resp. voor-en achterzijde

De in Nijmegen gevestigde kunsthandelaar Rudolf Bless, wiens handel ” Sier Uw Huis” gevestigd was in de Van Broeckhuysenstraat bracht in 1916 een ambitieuze reproductie naar Toorop vier jaar eerder getekende Christuskop op de markt. Het was een isografie, gemaakt door Willem van Meurs, die waarschijnlijk op aandringen van Toorop voor het project was ingeschakeld. Rudolf Bless had met de tekening het reproductierecht van Toorop’s Christuskop gekocht. Aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid heeft Toorop dezelfde gestileerde beeltenis gebruikt en deze als gietmodel gekozen  voor bovenstaand bas-reliëf als christelijk siervoorwerp van religieuze kunst. Het gietwerk bevat echter geen monogram en/of gietnummer. Of dit in grote getale is gegoten is dan ook niet bekend. Het ligt echter voor de hand dat hij het gietproces en de productie  liet voltooien in de Ulftse IJzergieterij van zijn vriend en mecenas Frans Deurvorst. Ook liet Toorop van zijn werken kleine reliëfs in gedreven koper en metaal maken bestemd  voor de kunsthandel.

image

image

Bezonkenheid Meditatie en Vuur uit 1923

image

 

 

 

 

Toorop’s neef was tekenleraar in Gendringen !

imageimage

Jan Toorop 1916                                    Emile Toorop 1909

image

image

Emile Gerhard Toorop ( 1854-1921) op bovenstaande foto uit 1909  in het midden, had  eveneens als Jan een Indische uitstraling. Hij was geboren in Pekalongan voormalig Nederlands-indie. Beide vaders waren broers en derhalve was Jan een volle neef van Emile. Deze was sinds 1881 verbonden als onderwijzer, tevens tekenleraar aan de Openbare school te Gendringen. Hij was maar liefst 40 jaar verbonden aan deze school. Dat het tekenvak in de genen zat moge duidelijk zijn. Niet bekend of er tussen Jan en Emile veelvuldig contact was. Uit de correspondentie met Deurvorst en Nolet valt dit ook niet uit op te maken. In een artikel van de Graafschapbode d.d. 06 Juni 1885 is te lezen dat men zeer content was over zijn tekentalenten ( cursus hand en lijntekenen)  en zijn vernieuwende wijze om dit over te brengen aan de cursisten.

image image

 

Vreemd blijft wel dat bij Emile zijn overlijdensbericht wel de naam van Jan Toorop’s zuster is vermeld maar niet van Jan. Eliza (lize) Toorop (1860-1947) was gehuwd met Jacob Beets. Zie onderstaande annonce uit de Graafschapbode 29-11-1921.

imageimage

Pastel van Eliza Toorop vervaardigd door Edgar Fernhout (1934)

1916 Toorop’s logeerpartijtjes in Ulft

Toorop’s huwelijk  met de Engelse AnnIe Hall hing aan een zijden draadje. Hun dochter Charley had hierin ook weinig geluk en haar  huwelijk met Fernhout was ook geen succes en leidde dan ook spoedig  tot een echtscheiding. Ze verkocht weinig werk en was met haar kleine kinderen grotendeels afhankelijk van de financiele ondersteuning van vader Jan. Omstreeks 1912 had Toorop Miek Janssen kennen geleerd. Aanvankelijk een bewonderaarster van zijn schilderkunst. Zij was de dochter  van een hoteleigenaar uit Oosterbeek. Of Toorop’s muze en model ook zijn minnares  was? Dat ze er soms met hun tweetjes tussenuit knepen doet wel het vermoeden, alhoewel hun Katholieke geweten op den duur zal hebben  opgespeeld. De bezitseisen van Miek Janssen ten opzichte van Toorop, speelden Annie danig op de zenuwen. Ze ging bijvoorbeeld rustig mee naar Domburg, daarbij kwam nog bij dat ze bijna even oud was als haar dochter! Annie vertrok dan ook regelmatig voor langere perioden alleen naar haar familie in Engeland en Ierland. In die tijd logeerden Jan en Miek nu hier en dan daar, bij Arthur en Annie van Schendel in Ede, maar veelvuldig bij het echtpaar Deurvorst in Ulft. Dat dit ook voor wat langere perioden betrof getuigd wel Toorop’s correspondentie aan Anthony Nolet uit Nijmegen op het briefpapier van Deurvorst’s IJzergieterij!

image

Boekpresentatie:

image

Miek Janssen hield waarschijnlijk  het door haar geschreven boek Jan Toorop en zijn werken ten doop in Villa Zeno te Ulft. Dit is o.a. op te maken uit onderstaand door Toorop gesigneerde 1e exemplaar voor Therese de Lom de  Berg.

imageimage

 

image

Frans Deurvorst met maar liefst 15 werken aanwezig op de ere-tentoonstelling van Jan Toorop

In april 1928, een maand na Toorop’s overlijden, organiseerde het schilderkundig genootschap Pulchri Studio te ’s Gravenhage een ere-tentoonstelling van 241 werken van Jan Toorop. Frans Deurvorst en diens zwager Antony Nolet maakten o.a. deel uit van het “Eere-Comite”,  Deurvorst was inmiddels vanuit Ulft naar Den Haag verhuisd. Uit zijn omvangrijke Toorop-collectie stelde hij maar liefst een 15 tal werken beschikbaar voor deze tentoonstelling.

 

5B85A9F4-E768-47F4-A498-ECF68DD09E30image

 

imageABFF0D5D-4D09-4E7E-B8EF-32238C1A703E

Een wel bijzonder fraai werk (onvoltooid) met als titel Ouderliefde uit 1904, zwart en gekleurd krijt,potlood, pen in bruin en olieverf op karton. 73 x 97,4 cm , pointillé uitgevoerd, behoorde tot Toorop’s vroegste werk uit de collectie Deurvorst. Zwager Nolet was maar met 1 enkel werk vertegenwoordigd omdat hij in 1924 zijn Toorop-collectie i.v.m financiele problemen had geveild.

 

image

 

 

 

 

Belangstelling voor Ulft’s emaille-werk vanuit Bisdom Haarlem 1913

imageimageimageimage

Domburg, 10 juni 1913.

In Domburg bezat Toorop een huis waar hij vele zomers woonde en werkte.Vandaar hield hij het Nijmeegse echtpaar Donkers met regelmaat op de hoogte van zijn activiteiten, zoals zijn betrokkenheid bij de bouw van de nieuwe kapel in Domburg. Uit bovenstaande correspondentie tussen Agatha Donkers vanuit Domburg vertelt hij over een bezoek van de Haarlemse bisschop, monseigneur Augustinus Callier (1849-1928) aan de Domburgse Willibrordkapel waar hij en zijn vrouw zich voor inspannen. Callier bewonderde er met name het altaar met Toorop’s emaillewerk Agnus Dei, dat hij in mei 1913 maakte op de IJzergieterij annex Emailleerfabriek te Ulft. Hij beloofde ook iets voor hem in de st. Bavo (Aloysiuskapel) te maken. Bisschop Callier liet zich dan ook graag informeren omtrent deze emailleertechniek.

imagefullsizeoutput_30f6

Resp. voor-en achterzijde

Agnus Dei geemailleerd op plaatijzer (27cmx27cmx1,5mm) J.D. staat voor Jacqueline Deurvorst-Vonk de Both die w.s. bij het emailleerproces  was betrokken. Zij was de echtgenote van DRU directeur Frans Deurvorst. Het geeft een impressie weer van een fraai kleurrijk mozaïekwerk en is rijk met goud-emaille ingevuld. Het werd als religieuze kunst aangebracht op het tabernakeldeurtje van het altaar in de Willibrordkapel te Domburg.

image