Over Hennie Berendsen

Hennie Berendsen is Toorop liefhebber pur sang. Hij bezit een uitgebreide Toorop bibliotheek en collectie. Daarnaast is hij moderator bij JanToorop.com .

Toorop’s portret als waardering voor geleverde medische zorg aan Frans Deurvorst.

Afscheid Frans Deurvorst als directeur bij de DRU 1928
Het echtpaar verliet Villa Zeno in Ulft en vestigden zich in Den Haag

(zittend 3e van rechts Frans Deurvorst, zittend 3e van links J. R. Sassen)


Begin 1928 schreef Frans Deurvorst uit Den Haag zijn neef en tevens de bekend staande arts dr. med. Antonie Bennemann uit Ahlen (Duitsland) en bedankte hem voor meerdere behandelingen en consulten, hij beloofde hem een zelfportret te laten maken door Jan Toorop. Zijn neef moest het ook zien als een bewijs van hechte vriendschap en als tegenprestatie voor de geleverde medische zorg voor hemzelf en zijn zoon Eduard. Frans had namelijk een trombosebeen opgelopen en deze zag nogal opgezwollen hij vroeg zich of de elastische kous die hij om had niet te strak zat.

Frans Deurvorst had nu eindelijk ” Meister Toorop” bereid gevonden voor hem een klein aandenken “zu schaffen” in de vorm van een zelfportret. Waarschijnlijk is dit portret het laatste werk van Toorop geweest. Op de zijkant van zijn brief vermeld hij namelijk dat deze gisteren “ein Schlaganfal” had gekregen en geloofde dat Toorop niet meer lang te leven had.

Zijn neef heeft door omstandigheden echter nooit het originele werk van zijn portret gekregen, Deurvorst zond hem slechts een reproductie!

Antonie Bennemann en Frans Deurvorst moeders waren beide gelieerd aan de familie Reigers.

Met dank aan dhr. Friedrich Hercher voor de brief.

Johann Kerkmann 1912

Het portret ” en Profil” toont een ietwat benevelde en besnorde Johann Werkmann waarschijnlijk door Toorop gemaakt tijdens zijn relatiebezoek bij Frans Deurvorst in Villa Zeno te Ulft.

In 1912 maakte Jan Toorop dit portret van J. Kerkmann uit Ahlen (Duitsland). De gebroeders Johann en Heinrich Kerkmann waren gefortuneerde fabrikanten en bezaten de bekende Westfalische Stanz und Emaillierwerken A.G. in Ahlen. Frans Deurvorst trof in deze een bevriende zakenrelatie. De DRU in Ulft legde zich in die tijd ook meer toe in de bewerking (stanstechniek) van plaatijzer. Deze ontwikkeling en productie werd verkregen door de expertise van de broers. Enkele jaren later werden er vaklui vanuit Ahlen aangetrokken en kwam er een afdeling Stamperij/plaatwerkerij op de DRU.

Vroeg werk van Jan Toorop via marktplaats naar de Kunsthandel !!

In Februari dit jaar bood een particulier bovenstaand werk (aquarel) aan, vermoedelijk niet wetende dat het een echte aquarel was van Jan Toorop. De achterzijde liet een incompleet etiket zien van een lijstenmaker Nollee uit Den Haag . Deze was voorheen werkzaam zo rond het jaar 1869 bij de kunsthandel J.F. van Loenen, toen gevestigd aan het Noordeinde no.12. Het is een vroeg werk van Toorop mogelijk omstreeks 1884 gemaakt in Machelen (België) waar hij enkele jaren werkzaam was. De afmetingen zijn 58 x 78 cm. De signatuur rechtsonder is wat houterig dat duidt op zijn beginperiode. Uit deze tijd zijn meerdere werken van het boerenleven, o..a. interieurgezichten bekend. Het is een fraai stukje sociaalrealisme voorstellende een boer op de hooizolder. De constructie van de gebinten is goed weergegeven evenals de knoestige handen van de boer met zijn hooivork, ook de kat die lijkt te spelen met zijn vangst. De lichtinval vanuit de beneden gelegen stal contrasteert mooi met de rest van de compositie en maakt het tot een idyllisch tafereel.


Willy Sluiter, gentleman, dandy en Kunstenaar

Evenals Jan Toorop was de kunstenaar Willy Sluiter ook een graag geziene gast bij de Deurvorst en Noletfamilie in respectievelijk Ulft en Nijmegen. Bij de DRU legde hij veelal op zijn bekende karakteristieke wijze het zware werk van de ijzergieters vast en maakte ter plaatse in de gieterij bij de Coupoloven rake schetsen meestal in krijt en houtskool. Hij experimenteerde ook net als Toorop met emaille schilderingen. Tussen Nolet en Sluiter bestond een hechte en langdurige vriendschap. De RKD bezit een uitvoerige correspondentie tussen beide heren. Brieven van Willy Sluiter (1873-1949) aan Anthony Nolet (1867-1961) ” Amice-mijn wil vriendelijk zijn en zend me Wijn. ” RKD Bulletin 2008 nr. 1 pag. 57-60.

Briefkaart van Willy Sluiter aan Anthony Nolet 13 december 1911.

Uit de correspondentie van 1911 blijkt o.a. de moeilijke totstandkoming van de “Commissie Tentoonstelling Nijmegen 1912.” Deze commissie had tot doel een grote tentoonstelling te organiseren van levende meesters in Nijmegen. Sluiter was uitgenodigd om zitting te nemen in deze commissie met onder andere Jan Toorop, Frans Deurvorst en Anthony Nolet. Sluiter voelde echter weinig voor dit lidmaatschap, als reden voerde hij aan dat het hem aan tijd ontbrak en dat de afstand Laren-Nijmegen te groot was voor regelmatig overleg. Eind 1911 liet hij zich waarschijnlijk toch overhalen plaats te nemen in deze commissie, karikaturaal mooi afgebeeld in bovenstaande tekening.

Uit: De Tijd 23-02-1912.

Een fraai impressionistisch werk (Gouache) van mw. Nolet-Vonk de Both (schoonzus van Deurvorst) gedateerd 07-03-1947 behoorde tot een van zijn laatste opdrachten. Met als titel ” Winterdag in Scheveningen” voor de 80e verjaardag van Anthony Nolet.

Met dank aan Milene Nolet voor het beschikbaar stellen van onderstaande foto.

Helene Nolet-Vonk de Both (1883-1967)
IJzergieters aan het werk, vullen van de gietvormen met vloeibaar ijzer.
Ulft, September 1920.

TOOROP WILDE HET VUUR EN HET LICHT ZELF VANGEN EN LATEN BRANDEN ……..

KUNSTENAAR OF KUNSTAMBACHTSMAN
Jan Toorop was een veelzijdig kunstenaar, ook op gebied van de toegepaste kunst. Van zijn excursies in hout, metaalbewerking, glasschilderkunst, siersmeedwerk of emaillewerken is zelden iets geëxposeerd. Het verdween direct in particulier bezit. Dit is ook het geval met zijn emaillewerken. Een interessant artikel over dit laatste door J. Waterkamp is verschenen in het Gildeboek uit November 1937.
Frans Deurvorst 1916 (emaille op plaatijzer)
H.H. ANTONIUS VAN PADUA
Email champleve
Emaille op plaatijzer
Ulftse Cuyperskerk Petrus en Paulus
gebouwd in 1865

Foto omstreeks 1930 gemaakt vanaf de Oude IJssel.
De kerk is in 1959 gesloopt
Schaaltje “Fantasie” met a/d zijkanten krakelingen weergegeven


Uit: De Tijd 07-02-1914

Toorop’s Ulftse IJzergieters als dankbetuiging voor verzetswerk

In de collectie van het Nationaal Bevrijdingsmuseum in Groesbeek bevindt zich een lithografische reproductie van Toorop’s werk de IJzergieters uit 1920. Op de achterzijde beschreven “Als blijk van waardering voor het mooie werk van naastenliefde in de afgelopen maanden door U verricht, meende het H.A.R.K (hulpactie Rode kruis) comité d.m.v. St. Nicolaas U een klein aandenken, en wel een Toorop te moeten aanbieden, december 1945.

Het maakte deel uit van een schenking aan het museum als “Spullen van Mien van Wegen en Piet Peeters. ” Mien was voor de oorlog verloofd met Gerrit “Gert” Lambertus Spann. Hij overleed op 11 mei 1940 op de Grebbeberg. Daarna kreeg ze een relatie met Piet Peeters, hij werkte in Lobith bij de steenfabriek en woonde in Millingen. Daardoor kon hij de grens over reizen. Dit privilege gebruikte hij minstens 1 keer om Britten de rivier over te zetten (vliegtuigcrash ??) Daarvan zijn de dankbetuigingen. Het gezin Peeters had 2 zonen o.a. Piet en 9 dochters. Zij werden vanuit Millingen geëvacueerd naar Silvolde, Varsseveld en omstreken.

Met dank aan het Nationaal Bevrijdingsmuseum voor bovenstaande info.

In Bern werd op 15 juni 2006 het origineel van Toorop’s werk (zwart krijt, houtskool 75 x 61 cm) gedateerd en gesigneerd uit 1920 geveild.


Domburg, 2 Juli 1916. ” Het tjilpen der zeemeeuwen en het gloeiende smeltend,vloeiende ijzer van Ulft hebben mij er tot nu toe nog niet gebracht die Kruisweg te beginnen”.

image

Toorop in zijn atelier aan de Barbarossastraat te Nijmegen

1916

In juli 1916 schreef Toorop vanuit Domburg onderstaand aan zijn vriend Toon Nolet uit Nijmegen.

 

fullsizeoutput_3c5c

Apostel Bartolomeus, zwart en roodbruin krijt 93,5 x 89,5 cm

imageimage

Voorstudie uit 1916 :Statie I Jezus wordt ter dood veroordeeld en uitgeleverd.

imageimage

Oerse kerk st. Antoniusparochie

                              ULFT

Spirituele, allegorische tekening, voorstellend  de heuvel Golgotha met aan de linkerzijde de kruiziging in het midden de Cuyperskerk P & P kerk van Ulft en links de in 1914 gereed gekomen Antoniuskerk van Oer . Ook is de kerk van Varsselder en de Polse molen te ontwaren. De ogen triest en lijdzaam weergegeven, geflankeerd door tulpen en een sterrenhemel. Ook viermaal het monogram van Miek Janssen met als titel:  Witte Donderdag en Goede Vrijdag gesigneerd en geannoteerd 1914. In dat jaar waren er veelvuldige bezoekjes van Toorop vergezeld door Miek bij de familie Deurvorst in Ulft. Hij kon daar ook gedurende langere perioden ongestoord  werken aan zijn voorstudies voor de Oosterbeekse kruiswegstaties. Hoewel de compositie suggereert de lijdensweg van Christus uit te beelden, herken ik meer Toorop’s “Liefdeslijden”. Toorop inmiddels zesenvijftig jaar oud zat opgescheept met een slepend been en een tot op de draad versleten huwelijk. Miek was voor hem een groot gebaar van het leven. En zij, net vierentwintig, zwevend in een wolk van dromen, slingerde zich als een bloesemrank rond zijn stam en wijdde hem een deel van haar leven in een mengeling van dienstbaarheid, liefde, bezitseisen en adoratie. Toorop’s Muze is ze altijd gebleven.

zwart krijt 351×225 mm.             zwart krijt en pastel 665×785 mm

1914.                                                    1914.

Landschap met riviertje en gezicht op Etten 1912

Afbeelding gemaakt vanaf Terborg aan de Oude IJssel richting Etten.


Gedurende Toorop’s Nijmeegse periode bezocht hij geregeld de families Deurvorst in Ulft maar ook in Terborg. In deze omgeving maakte hij ook diverse aquarel werken ‘en plein air’ van het Achterhoekse landschap. In de 70er-en 80er jaren kwamen deze veelal kleine werken in de verkoop middels diverse veilingen. Van de veilingnrs. 28 en 31 zijn helaas geen afbeeldingen bekend. Met dank aan dhr. Bodewes voor zijn research Een zoektocht naar Jan Toorop.

Dubbelportret Jacqueline Deurvorst-Vonk de Both en Marcel Deurvorst Ulft 1910

imageimage

In 1910 maakte Toorop het fraaie portret van Jacqueline Deurvorst-Vonk de Both met haar zoontje Marcel Deurvorst. Zwart krijt en pastel (430 mm x 340 mm) Het dubbelportret toont moeder en kind in poseerhouding in de tuin van Villa Zeno te Ulft.  De tekening bevat een opmerkelijke combinatie van beeltenissen, zowel en profil als en face. Door de lange blonde lokken van het kind lijkt het bijna of we met een meisje te maken hebben, maar het matrozenpakje verraadt anders. De wens om een dochtertje bleef bij Jacqueline echter onvervuld.

image

In 1902 was haar enig dochtertje Elske , acht maanden oud, overleden. Jacqueline lijkt diep in gedachten verzonken terwijl zij een roos in haar hand houdt dat op een liefdevolle symbiose met haar zoontje duidt. Toorop gebruikte de roos veelvuldig als bloeiend symbool in zijn werken dat in zijn visie de liefde, het leven en de dood moest uitbeelden. Op de afbeelding gaat het om de toen ongeveer vijfjarige Marcel Deurvorst ( 1905-1989) bijgenaamd “Tin”, de jongste van de vijf zonen van Jacqueline en Frans Deurvorst. Het werk werd op talloze exposities tentoongesteld en het geldt als een van de meesterwerken in zijn portretkunst.

imageTentoonstelling van Kunstwerken van Toorop in 1914 in de kunstzaal Theo Neuhuys te Den Haag uit : de Prins Februari 1914.

imageimage

Uit: Rotterdamsch Nieuwsblad 15-03-1930

Van de afbeelding werden zelfs briefkaarten uitgegeven, weliswaar zonder “en Profil “van Jacqueline. De importantie van dit werk werd ook nog eens benadrukt in het herdenkingsnummer ter ere van Jan Toorop in 1930 uitgegeven door de Fa. Vorst & Tas te Amsterdam.

image

Familie Deurvorst omstreeks 1910 na een tennispartij , zoontje Marcel wederom getooid in een matrozenpakje !!

1916 Christuskop gegoten bij de DRU te Ulft ?

imageimage

Jan Toorop en de IJzergieterij annex Emailleerfabriek DRU te Ulft omstreeks 1916

imageimage

Christuskop 1916 Isografie door Willem van Meurs naar een tekening uit 1912

imageimage

Art Deco Gietijzeren Christuskop resp. voor-en achterzijde

De in Nijmegen gevestigde kunsthandelaar Rudolf Bless, wiens handel ” Sier Uw Huis” gevestigd was in de Van Broeckhuysenstraat bracht in 1916 een ambitieuze reproductie naar Toorop vier jaar eerder getekende Christuskop op de markt. Het was een isografie, gemaakt door Willem van Meurs, die waarschijnlijk op aandringen van Toorop voor het project was ingeschakeld. Rudolf Bless had met de tekening het reproductierecht van Toorop’s Christuskop gekocht. Aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid heeft Toorop dezelfde gestileerde beeltenis gebruikt en deze als gietmodel gekozen  voor bovenstaand bas-reliëf als christelijk siervoorwerp van religieuze kunst. Het gietwerk bevat echter geen monogram en/of gietnummer. Of dit in grote getale is gegoten is dan ook niet bekend. Het ligt echter voor de hand dat hij het gietproces en de productie  liet voltooien in de Ulftse IJzergieterij van zijn vriend en mecenas Frans Deurvorst. Ook liet Toorop van zijn werken kleine reliëfs in gedreven koper en metaal maken bestemd  voor de kunsthandel.

image

image

Bezonkenheid Meditatie en Vuur uit 1923

image